مشروطیت | موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی

                                                                                                         



تهمت زنندگان رسوا مى‏شوند!

نطق آقا يوسف شيرازى

زمانى كه شيخ شهيد، تهران را به نشانة اعتراض به سوى حضرت عبدالعظيم عليه السلام ترك گفت، مجلس شورا (تحت تأثير اقليت چپ‏رو و سكولار آن) واكنش نشان داد و برخى از وكلا همچون تقى زاده بر ضدّ شيخ سخنان تندى بر زبان راندند.

يكى از اين گونه كسان، فردى به نام آقا يوسف شيرازى بود كه در مجلس به پا خاست و از قول محدث نورى ـ فقيه، رجالى و كتابشناس مشهور شيعه در عصر قاجار، و دايى و پدر زن شيخ فضل‏اللّه‏ ـ شيخ را فاسد بالفطره شمرد! روز سه شنبه 20 جمادى الثانى 1325 در خلال مذاكرات مجلسيان راجع به شيخ كه نوعاً جنبة انتقاد از اقدام وى به تحصن در حضرت عبدالعظيم عليه السلام داشت، جناب آقا يوسف نكته‏اى بديع! آورد:

آيا آقايان علماى نجف اشرف، شيخ را نمى‏شناسند؟ خدمت آقاى حاجى ميرزا حسين نورى بودم مى‏فرمود: اين وجود، طورى مستغرق در دنيا و مفطور به فساد است كه مثل ندارد]  ! 

واقعاً كه جناب آقا يوسف شاهكار كرده‏اند! زمانى كه وى اين سخن را از زبان حاجى نورى نقل كرد، 5 سال از مرگ حاجى نورى مى‏گذشت و او زنده نبود تا صحت و سقمِ اين روايت را معلوم دارد. ولى جناب آقا يوسف شيرازى نمى‏دانست كه حاجى نورى در مقدمة كتاب «شجرة طوبى» خويش و نيز تقريظى كه بر كتاب «صحيفة مهدوية شيخ شهيد نوشته، حرف خود را دربارة دانش و پارسايىِ داماد و خواهرزادة خويش حاج شيخ فضل‏اللّه‏ نورى، براى هميشه ثبت تاريخ كرده و راه را بر مفتريان بسته است! 

* داورى محدث بزرگ شيعه، دربارة شيخ

محدث بزرگوار نورى در مقدمة شجرة طوبى، شيخ فضل‏اللّه‏ را «دانشمندى فاضل و جامع صفات نيك و پسنديده» خوانده است كه زمام فروع و اصول دين، و دانشهاى نقلى و عقلى را در چنگ دارد و سرآمد عالمان برجسته و متبحر است: 

عالمٌ فاضل و مَجْمَعُ المَحاسِن و الفواضل، مالِكُ اَزِمَّهًْ الفروع و الاصول، و الآخِذ بنواصِلِ المنقول و المعقول، عَلَمُ الأعلام و الحِبرُ القَمْقام، همشيره زادة مُفَخَّم، شيخ فضل‏اللّه‏.  

در تقريظ بر صحيفة مهدويه نيز شيخ فضل‏اللّه‏ را «كوه بلندِ علم و ستون استوارِ فضل، مقتداى فقيهانِ برجسته و مُعْتَمدِ عالمانِ چيره دست، جامع علوم معقول و منقول، حاوى حقايق فروع و دقايق اصول، بوستان علم و درياى فضل، عالمِ عاملِ كامل» خوانده و از وى درخواست كرده است كه «در دنيا و آخرت، به ويژه در تعقيبات نماز و لحظات اميد به استجابت دعا» او را «از دعاهاى شايسته فراموش نكند...»!  

به راستى، اين تعابير شگفت در فضل و فضيلت شيخ كجا، و آن نقل قول آقا يوسف كجا؟!

* گواهىِ دو رادمردِ پارسا به پاكى شيخ 

شاگردان و حواريونِ حاجى ميرزا حسين نورى نيز ـ همچون حاج شيخ عباس قمى صاحب مفاتيح الجنان و حاج شيخ آقا بزرگ تهرانى صاحب الذريعه كه تاريخ، آنان را به تقوا و امانت در نقل مى‏شناسد ـ شيخ فضل‏اللّه‏ را با الفاظى بلند به پاكى و پارسايى ستوده‏اند. شيخ آقا بزرگ از شيخ فضل اللّه‏ با عنوان «العلامهًْ الباهر و الفقيه المحقّق الماهر، الجامع بين الدّين و الدّنيا فى الباطن و الظاهر»  ياد كرده و مرحوم قمى نيز مى‏نويسد:

خاتمة كار شيخ به شهادت گذشت. در 13 ماه حرام از سال 1327 ق او را به دار آويخته و به قتل رساندند. سال رحلتش به حروف ابجد مطابق با كلمة «الشهيد فضل‏اللّه‏» است. در مصيبت فقدان وى، دلهاى مؤمنان را اندوهى بزرگ فراگرفت. لكن قتل شخصيتى كه در حال پاسدارى از حريم دين، اطاعت پروردگار، و پيمودنِ راهِ ستم ناپذيرانِ ظلمْ ستيز و والا همّتانِ تعالى جوى و وارسته، به شهادت مى‏رسد اندوهى ندارد؛ بايد از مرگ آن كسى متأسّف بود كه بصيرت وى در زندگى اندك، و نامش نيز پس از مرگ فراموش مى‏شود! 

پر پيدا است با «كمالِ ارادت» ى كه اين دو تن (محدث قمى و شيخ آقا بزرگ) به محدث نورى داشته‏اند، چنانچه كوچكترين مطلبى از او بر ضدّ شيخ مى‏شنيدند هرگز زبان به مدح شيخ (آن هم چنين مدحى) نمى‏گشودند.