مشروطیت | موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی

                                                                                                         



تقریظات میرزای شیرازی در ستایش از آثار میرحامد حسین (5 صفحه)

میرزا محمد حسن شیرازی در روز پانزدهم جمادی الاول 1230قمری در شیراز پا به عرصه گیتی نهاد و از چهار سالگی به تحصیل علم اشتغال یافت. میرزا در سال 1248، شیراز را به مقصد اصفهان ترک نمود و در مجالس درس علمای آن سامان شرکت جست و در سال 1259 راهی عتبات گردید. وی در حوزه های نجف و کربلا به حلقه درس استادانی چون صاحب جواهر و شیخ حسن آل کاشف الغطا درآمد و از خرمن معارف آنان خوشه ها چید.

میرزای شیرازی پس از ارتحال شیخ مرتضی انصاری، زعامت حوزه های علمیه و مرجعیّت تقلید شیعیان را عهده دار گردید و فتوای تاریخی تحریم تنباکو را صادر فرمود. وی سرانجام در شب بیست و چهارم شعبان 1312ق، دار فانی را وداع گفت.

در این مجال، سه تقریظ از میرزای شیرازی در ستایش از تألیفات میرحامد حسین هندی،1 تقدیم می گردد.2

تقریظ اول:

بسم اللّه الرحمن الرحیم

الحمدللّه الذی أبدع بقدرته علی وفق إرادته فطرة الخلیقة، و أولی کلا بحسب قابلیته ما یلیق به من صبغة الحقیقة، فعلّم آدم الأسماء واصطفی من أکابر ذرّیته، و خلّص صفوته للبحث عن حقائق الأشیاء، والإطّلاع علی ما فی بطون الأبناء، فألهمهم علوم حقائقه، و أعلمهم نوادر دقائقه، وجعلهم مواضع ودائع أسراره، و مطالع طوالع أنواره، فاستنبطوا و أفادوا، و استوضحوا و أجادوا، و الصلاة و السلام علی من حبّه خیر و أبقی و آله الذین من تمسّک بهم فقد استمسک بالعروة الوثقی.

أمّا بعد، فلمّا وقفت بتأییداللّه تعالی و حسن توفیقه علی تصانیف ذی الفضل الغزیر، و القدر الخطیر، العالم الخبیر و الفاضل النحریر، الفائق التحریر، الرائق التعبیر، العدیم النظیر، المولوی السید حامد حسین، أیّده اللّه فی الدارین، و طیّب بنشر الفضائل أنفاسه، و أذکی فی ظلمات الجهل نورالعلم بنبراسه، رأیت فیها مطالب عالیة، تفوق روائح تحقیقها علی الغالیة، عباراتها الوافیة دلیل الخبرة، و إشاراته الشافیة محل العبرة، و کیف لا و هی من عیون الأفکار الصافیة مخرجة، و من خلاصة الإخلاص منتجة، هکذا هکذا و إلاّ فلا، العلم نور یقذفه اللّه فی قلب من یشاء من الأخیار.

و فی الحقیقة أفتخر کل الافتخار، و من دوام العزم و کمال الحزم و ثبات القدم و صرف الهمم فی إثبات حقیّة أهل بیت الرسالة بأوضح مقالة أنمار؛ فإنّه نعمة عظمی و موهبة کبری: ذلک فضل اللّه یؤتیه من یشآء.

أسئل اللّه أن یدیمک لإحیاء الدین و یقیمک لحفظ شریعة خاتم النبیین، صلوات اللّه علیه و آله أجمعین، فلیس حیاة الدین بالسیف والقنا، فأقلام أهل العلم أمضی من السیف.

والحمدللّه علی أنّ قلمه الشریف ماض نافع، ولألسنة أهل الخلاف حسام قاطع، و تلک نعمة منّ اللّه بها علیه، و موهبة ساقها إلیه، وإنّی و إن کنت أعلم أنّ الباطل فاتح فاه من الحنق، إلاّ أنّ الذوات المقدسة لایبالون فی إعلاء کلمة الحق، فأین الخشب المسنّدة من الجنود المجنّدة، وأین ظلال الضلالة من البدر الأنور و ظلام الجهالة من الکوکب الأزهر؟

أسأل اللّه ظهور الحقّ علی یدیه و تأییده من لدیه و أن یجعله موفقا منصورا مظفرا مشکورا، وجزاه اللّه عن الإسلام خیرا، والرجاء منه الدعاء مدی الأیام بحسن العاقبة والختام.

و السلام علیکم و رحمة اللّه و برکاته.

حرّره الأحقر محمد حسن الحسینی

فی ذی الحجّة الحرام سنة 1301[الهجریة].

تقریظ دوم:

بسم اللّه الرحمن الرحیم

الحمدللّه علی جزیل نعمائه، و الصلاة و السلام علی خاتم أنبیائه و أصفیائه.

و بعد، چون بحمداللّه و حسن توفیقه، واقف بر تصنیفات منیفه آن جناب شدم و مطالب نفیسه آن را زیارت کردم، خوش داشتم که مطمع فکر خوبان و مطمح نظر دانشمندان با خبر باشد و هر نظره اش نصرت بخش ارباب نظر:

جای آن دارد که گویم آن کتاب

آیه حق است بر اهل صواب

عبارات وافیه و اشارات شافیه اش، دلیل خبرت است و محل عبرت؛ معلوم است که از عیون افکار صافیه مخرج است و از خلاصه اخلاص منتج. هکذا و الاّ فلا: العلم نور یقذفه اللّه فی قلب من یشاء.

فی الحقیقه، افتخار می کنم از این دوام عزّت و علوّ همّت و ثبات قدم و صرف همم در اثبات حقیقت اهل بیت رسالت که امری است عظیم و نعمتی است بس جلیل؛ رشک می برم: ذلک فضل اللّه علینا.

امیدوارم که پیوسته در احیاء دین و حفظ شریعت و ودیعت خاتم النبیین با کمال استقامت باشید.

حیات دین نه به جنگ است و آبیاری سیف

که عالمان به قلم کار سیف می بینند

بحمداللّه قلم حقیقت رقم جناب سامی، سخن طرازی و زبان اهل جدل را حسامی است قاطع، و تلک نعمة منّها اللّه علیکم.

اگر چه می دانم ارباب وهن را دهن پیوسته چاک[است]، ولی ذوات مقدّسه پاک را از اعلای کلمه حق چه باک؟ با جنود مجنّده حق، خشب مسنّده را چه نسبت است و ظلال ضلال را در قبال مهر انور چه جرأتی است؟ أسأل اللّه ظهور الحق علی یدیک.

باید در حق همدیگر به دعا کوشیم و طرفة العینی از مدد الهی چشم نپوشیم.

خداوند آن طینت طیّبه را موفق و منصور و مظفر دارد. ان شاء اللّه!

جزاک اللّه عن الإسلام خیرا و أدام اللّه تأییدکم و السلام علیکم و رحمة اللّه و برکاته!

الأحقر محمد حسن الحسینی

تقریظ سوم:

بسم اللّه الرحمن الرحیم

به عرض عالی می رساند: رجاء واثق آن که علی الدوام در تشیید قواعد دین حنیف و تشدید سواعد شرع شریف، به برکات امام عصر، ولی زمان ـ ارواحنا له الفداء ـ موفق [باشید].

اگر چه در مقام اظهار تودّد و اتّحاد، کمتر میسّر شده است بتوانم چنانچه شایسته است برآیم، واحد احد اقدس، عزّت أسماؤه، گواه است، همیشه شکر نعمت وجود شریف را می کنم و به کتب و مصنّفات رشیقه جناب عالی مستأنسم و حق زحمات و خدمات آن وجود عزیز را در اسلام، نیکو می شناسم.

[به] انصاف توان گفت تاکنون در اسلام، در فن کلام، کتابی به این گونه نافع و تمام، تصنیف نشده است؛ خصوصا کتاب «عبقات الأنوار» که از حسنات این دهر و غنائم این زمان است. بر هر مسلم متدین لازم است که در تکمیل عقاید و اصلاح مفاسد خود، به آن کتاب مبارک رجوع نماید و استفاده نماید و هر کس به هر نحو تواند در نشر و ترویج آنها، به اعتقاد احقر، باید سعی و کوشش را فروگذاشت ندارد تا چنانچه در نظر است، اعلاء کلمه حق و ادحاض باطل شود که خدمتی شایسته تر از این به طریقه حقّه و فرقه ناجیه کمتر در نظر است.

خداوند عالم ـ جلّ ذکره ـ به برکت أئمّه طاهرین، توفیق را مستدام بدارد که این زحمت شایان و خدمت نمایان به شایستگی به پایان رسد و امیدوارم در شرائف اوقات، از دعوات صالحه خود فراموشم نفرمایند و به ارسال مصنّفات و انفاذ مراسلات مسرور و مأنوسم بدارید که زائد الوصف و فوق العاده به آنها مشتاق و مشعوفم و همواره مترقب اعلان سلامتی وجود مسعود کثیرالخیر والبرکة و داعی دوام تأیید آن جناب می باشم و توقع دعا دارم.

أدام اللّه تعالی مجدکم و السلام علیکم و رحمة اللّه و برکاته.



پي نوشت ها :

1. میرحامد حسین هندی نیشابوری (1246ـ 1306ق)، مؤلّف کتابهای «عبقات الأنوار فی امامة الأئمة الأطهار» (به فارسی) و «الشریعة الغرّاء» (فی الفقه) و «استقصاء الإفحام فی ردّ منتهی الکلام» و «الذرائع فی شرح الشرائع» و «صفحة الألماس فی احکام الارتماس» و….(ویراستار)

2. مجموعه تقریظات علمای بلاد بر «عبقات الأنوار»، در اثر زیر، گردآوری و منتشر شده است: سواطع الأنوار فی تقریظات عبقات الأنوار، شیخ عباس هندی شروانی، لکهنو، چاپخانه بستان مرتضوی، 1303قمری (چاپ سنگی به همراه رساله «زینة الانشاء»). (ویراستار)

پایان مقاله